Zorg dat je altijd een geldig Nederlands paspoort bij je hebt. Een ID-kaart is buiten Europa absoluut niet geldig. Je paspoort moet bij aankomst in Bolivia nog minimaal 6 maanden geldig zijn.

Voor een verblijf tot 90 dagen heb je als Nederlander geen visum nodig voor Bolivia. Wel kan er bij de grensovergang (vooral als je over land reist via Peru of Chili) streng gevraagd worden naar een bewijs dat je het land weer verlaat (zoals een bus- of vliegticket).

Zet je bankpas op 'Wereld'. Pinautomaten (cajeros) zijn in steden als La Paz, Sucre en Santa Cruz wel te vinden, maar pinnen in Bolivia is vaak duur door hoge transactiekosten per opname. Bovendien kan het netwerk eruit liggen. Lees hier alles over pinnen in Bolivia.

Een fysieke creditcard op naam van de hoofdbestuurder is verplicht als je onverhoopt toch een auto huurt, en onmisbaar voor het boeken van binnenlandse vluchten (zoals BoA) of busreizen online.

Bolivia is een echt cash-land. Bij een 3-daagse Salar de Uyuni tour moet je bijvoorbeeld contant de entree van het nationale park, toiletten onderweg én de eilanden in het zoutmeer betalen. Pinautomaten vind je daar niet. Bestel in Nederland alvast je Boliviaanse boliviano's.

Zelf rijden in Bolivia (zeker rond La Paz) wordt sterk afgeraden vanwege de chaotische wegen en steile afgronden. Mocht je het toch doen, dan is een Internationaal Rijbewijs verplicht.

Houd je pasje met de internationale alarmnummers altijd in je portemonnee.

Ziekenhuizen voor buitenlanders zijn in La Paz uitstekend, maar medische evacuaties uit de Andes of jungle kosten een fortuin. Een reisverzekering met werelddekking (en dekking voor medische kosten) is cruciaal.

Zodra je op de Salar de Uyuni rijdt, de jungle in trekt of met de bus door de Andes reist, heb je nergens bereik. Download de kaarten vooraf!

Print je bustickets (Cama of Semi-Cama bussen) en tours uit. Lokale bureautjes hebben niet altijd een snelle internetverbinding om e-tickets te scannen.

Bolivia is een mix. Soms past je Europese ronde stekker (Type C), maar heel vaak heb je een Amerikaanse platte stekker (Type A) nodig. De voltage is meestal 220V (behalve in delen van La Paz waar het 110V kan zijn).

De busreizen door de bergen veroorzaken extreme drukverschillen op je oren.

Neem ruim voldoende mee. Wassen kan in de steden goedkoop bij lavanderías, maar op tours niet.

Gewone sokken voor in je sneakers.

Geloof me: zonder dikke, wollen sokken vriezen je tenen eraf tijdens de zonsopkomst op de zoutvlaktes van Uyuni.

Voor overdag als de zon doorbreekt of voor je tijd in de tropische gebieden (zoals Rurrenabaque).

Je hebt ze alleen nodig in de laaggelegen delen en jungle, maar ze mogen niet ontbreken.

Tegen de muggen in de jungle en als basislaag tijdens je koude tochten door de bergen.

Tijdens de beroemde 3-daagse Uyuni zoutvlakte-tour slaap je in onverwarmde stenen hutjes op extreme hoogte. Je hebt een legging en shirt met lange mouwen echt nodig.

De Andes en La Paz zijn koud zodra de zon weg is. Lokaal kun je overigens voor een paar Boliviano's schitterende Alpaca truien kopen!

Het is ijskoud en winderig op de zoutvlaktes. Een jas die de wind blokkeert is je redding.

Onmisbaar in het zuidwesten (Uyuni) en tijdens vroege koude busritten. (Ook deze scoor je overigens lokaal heel goedkoop op de marktjes).

Voor bezoeken aan de Amazone (jungle) waar het regelmatig en flink kan regenen.

Of je nu Isla del Sol in Titicacameer beklimt, over vulkanisch gesteente stapt of door modderpaden in de jungle loopt: goede schoenen zijn vereist.

Voor stadsbezoeken in Sucre en La Paz, en tijdens reisdagen.

Heel belangrijk in gedeelde badkamers van hostels en woestijnhutten (hygiëne!).

In het ijskoude vulkanische gebied van de Andes vind je talloze natuurlijke "Hot Springs" of Aguas Termales (zoals in Polques). Een bad is fantastisch.

Op de zoutvlaktes en in de Andes sta je dichter bij de zon dan ooit, en door de kou vergeet je dat de zon keihard op je hoofd brandt.

De weerkaatsing van de zon op het witte zout van Salar de Uyuni is zo fel dat je zonder goede zonnebril 'sneeuwblind' kunt worden.

Voor in de benauwde jungle lodges.

Voor in de ijskoude hostels in de Andes, waar vaak geen verwarming is (enkel heel veel dekens).

In het Amazone-bekken (onder de 2500 meter) komen ziektes als Gele Koorts, Dengue en Malaria voor. Neem een sterke DEET-spray mee vanuit Nederland.

De atmosfeer op 4000+ meter in de Andes is heel ijl. Je verbrandt razendsnel, ondanks de kou. Factor 50 is je minimum.

Om je huid in de avond te kalmeren na een stoffige, droge tour.

De ijzige wind en snijdende kou op de Salar de Uyuni zorgen dat je lippen in no-time barsten.

De basis.

Let op: Kraanwater is nergens in Bolivia drinkbaar. Spoel je mond áltijd met flessenwater of gefilterd water.

Fijn om het stof van de jeepsafari's uit je haar te wassen.

Simpele guesthouses bieden vaak niets aan qua zeep.

Voor jezelf en je medereizigers in de soms bloedhete nachtbussen.

Neem je eigen mesjes mee voor het comfort.

Fijn voor de door de zon of kou geïrriteerde huid.

Ideaal voor splinters in de jungle.

Teken komen voor in de jungle- en bosgebieden. Gebruik na een hike altijd een tekentang voor veilig verwijderen.

Houd je teennagels heel kort tijdens lange afdalingen om blauwe nagels of pijn te voorkomen.

De zoutvlaktes (Salar) zijn bizar droog en winderig, en jeugdherbergen vaak stoffig. Dit is zwaar voor lenzen; een bril in de tas is nodig.

Voor milde hoofdpijn. Let op: Gebruik in de jungle-gebieden waar Dengue heerst géén Ibuprofen, maar alleen Paracetamol.

La Paz ligt extreem hoog (3600m), en excursies gaan tot wel 5000 meter. Hoogteziekte (lokaal Soroche genoemd) is een groot en serieus risico. Overleg in Nederland met de GGD of huisarts voor deze pillen, en drink lokaal veel coca-thee.

Bacteriën op markten in Bolivia spelen veel westerse magen op. Zonder loperamide is een busreis van 10 uur een regelrechte nachtmerrie.

Tegen uitdroging door zware hikes in ijle lucht, of na buikklachten.

De autoroutes in de bergen bestaan vrijwel volledig uit onverharde haarspeldbochten. Neem de pillen in voordat de busrit begint!

Je zit tijdens veel tours compleet in the middle of nowhere. Pleisters, steriele gaasjes en verband zijn een veilig idee.

Ontsmet elke schram direct om in de viezere omgeving ontstekingen te voorkomen.

Tijdens zware trekkings zijn blarenpleisters een absolute lifesaver.

Op markten of bij busstations is er vrijwel nooit zeep en kraanwater. Was je handen voordat je streetfood eet.

Cruciale Tip: Neem zelf rollen toiletpapier of vele pakjes zakdoekjes mee. Openbare toiletten (en ook in simpele hostels) hebben nooit papier! Gooi het papier bovendien in het prullenbakje, anders verstopt de boel.

Tampons zijn in heel Zuid-Amerika lastig verkrijgbaar (ze gebruiken bijna uitsluitend maandverband). Neem je eigen voorraad mee.

Kraanwater is absoluut niet veilig in Bolivia. Met een filterfles ben je tijdens tochten niet afhankelijk van zwaar, gekocht flessenwater in de middle of nowhere.

Let op: Door de extreme kou op de zoutvlaktes en in de Andes loopt je telefoon/camera-batterij twee keer zo snel leeg. Bovendien is er in basiskampen in de jungle of woestijn vaak geen elektriciteit. Neem een sterke powerbank mee en bewaar hem warm (tegen je lichaam aan).

Uyuni tours vertrekken om 4 uur 's nachts voor de zonsopkomst en nachtelijke wandelingen door de jungle zijn pikkedonker. Een eigen hoofdlampje is cruciaal.

Tijdens 4x4 jeepsafari's kun je soms (als je het aardig vraagt aan de chauffeur) via de 12V-aansluiting je telefoon opladen.

Je reist urenlang in nachtbussen en jeeps. Een harde koffer gaat kapot of past niet bovenop de jeeps tijdens de Uyuni-tour. Een stevige backpack of zachte duffle is een must.

Omdat je van snikheet naar ijskoud reist, zijn je kleren in je rugzak een chaos. Packing cubes geven in 1 seconde het overzicht terug.

Cruciaal voor wandelingen of tijdens fietstochten over de Death Road.

Fijn om in je hostel in Sucre even je shirts uit te wassen.

Tijdens de jeepsafari in het zuidwesten stikt het van het fijne stof. En in Uyuni vreet het zout alles aan. Bescherm je paspoort, geld en elektronica luchtdicht!

De binnenlandse afstanden in Bolivia zijn reusachtig. Je zult veel tijd doorbrengen in zogeheten 'Cama' (bed) nachtbussen. Een slaapmasker helpt je slapen als een baby.

La Paz is chaotisch luid. En honden op straat in de dorpen blaffen in de nacht constant. Onmisbaar voor je slaapkwaliteit!

Sluit de reggaeton-muziek van de buschauffeur buiten tijdens een lange busrit.

Een buggy rolt niet over de steile, ongelijke keien van La Paz en is waardeloos in de jungle of op zout. Een goede drager is je enige échte vervoersmiddel.

Alleen handig op het vliegveld en in grote steden als Santa Cruz of Sucre (waar stoepen beter begaanbaar zijn).

De zon is op deze hoogte (Andes) extreem sterk en in de pampa's wil je ze beschermen. UV-pakjes werken hierbij perfect.

Voorkomt dat het nekje en gezichtje verbranden op grote hoogte, waar de zon fel brandt ondanks de kou.

Gaan jullie de Uyuni tour doen? Kinderen die stilzitten in de auto of de drager koelen enorm snel af bij het vriespunt. Een echt warm skipak is absoluut geen overbodige luxe.

In supermarkten in grote steden wel te krijgen, maar buiten de steden lastig. Neem een basis mee (en zwemluiers altijd vanuit thuis).

Essentieel voor elke luierwissel en om stofvingers mee af te poetsen.

Lokale potjes zijn in het Spaans en vaak anders van smaak. Neem voor de eerste dagen je eigen voorraadje mee.

Knijpfruit of rijstwafels voorkomen honger in de lange busritten waar niet zomaar gestopt wordt.

Ideaal als afscherming op een felle zonnige dag in de draagzak of als extra deken.

Neem siroop mee. Zetpillen smelten heel makkelijk als je vanuit de ijskoude Andes de tropische jungle instapt.

Kleine kinderen drogen door hitte, hoogte en andere bacteriën razendsnel uit. ORS in fruit-smaak redt je reis.

In de jungle heb je bescherming nodig tegen Dengue en Malaria. Vraag je arts naar de juiste middelen voor je kind en bescherm ze 's nachts met de klamboe.

De bussen door de bergen en over onverharde wegen schudden enorm. Kinderen worden achterin heel snel misselijk. Pillen voorkomen spugen in de auto.

Voor de enorm lange vliegreis en voor de urenlange busritten door de bergen. Een tablet met gedownloade series is onmisbaar.

Het vreemde klimaat (kou en extreme warmte), de kleine hostels en nieuwe geluiden kunnen spannend zijn. De eigen knuffel geeft rust en vertrouwen.

Helpt niet alleen in het vliegtuig, maar zéker ook tijdens de autorit waarbij je de Andes inrijdt naar duizenden meters hoogte: dit haalt de druk van de oortjes!